Juan Carlos Duquek agur esango dio aurten Deustuko Unibertsitateari, erakundeari lotutako bizitza profesional oso baten ondoren. Ingeles Filologiako lizentziadun honen bizitzaren ezaugarriak (Costa Rican jaioa da) nazioartekotzea, ikasleei laguntzea eta Alumni TIME bezalako ekimenak bultzatzea izan dira eta funtsezko pertsona izan da unibertsitatearen eta Alumni komunitatearen arteko loturan.
Hamarkada bat baino gehiago eman du Deusto Alumnin, eta gazteekin gertutik lan egin du bere karreren hasieran, bereziki Global Training eta antzeko programen bidez, betiere orientazio profesionalari eta kudeaketa emozionalari begirada sakona emanez.
Orain, erretiroaren atarian, berarekin hitz egin dugu, egin duen ibilbidea ezagutzeko, unibertsitatearen bilakaerari buruz hausnartzeko eta hurbiltasuna, bokazioa eta konpromisoa bere zigilu pertsonal bihurtu dituen pertsona baten ondarea jasotzeko.
Juan Carlos, Deustuko Unibertsitatean bizitza profesional osoa eman ondoren, nola bizi duzu erretiroa hartu aurreko une hau?
Bidaia bat antolatzen denean bezala sentitzen naiz. «Maleta prestatzen», gauzak ordenatzen eta biltzen. Egin nahi nituzkeen plan, proiektu eta jarduera batzuk pentsatzen eta imajinatzen. Fase berri bat hasiko da eta bete-betean bizi nahi dut. Seguru gauza asko egongo direla ikasteko…
Unibertsitateko ibilbidea lerro batzuetan laburbildu beharko bazenu, nola egingo zenuke?
Abestiak dioen bezala, «toda una vida…».
Ikasle hasi nintzen Deustuko Unibertsitatean, 20 urterekin. Ez zen garai erraza. Ama 16 urte betetzeko nengoela galdu nuen, eta aita urtebete geroago itzuli zen Amerikara. Bizirik irauteko lan egin behar nuen. Karrerako bigarren mailan, zortea izan nuen bi urterako lankidetza-beka bat eman zidatelako Fonetika Akustikoko Laborategi inauguratu berrian —Hernán Urrutia Cárdenasek zuzendua— eta, ondoren, ni kontratatzea erabaki zuten. Karrera amaitu nuen eta 1989an Julia María González Ferrerasen taldean sartu nintzen Europako Harremanetako Bulego hasiberrian, geroago Nazioarteko Harremanetako Bulegoa izango zenean, ERASMUS programaren hasieran. Hogeita hiru urte geroago, Jesús Riañoren taldearekin bat egin nuen, Deusto Alumnin.
Lau etapa horietako bakoitzean, argi eta itzalekin, arrakasta eta porrotekin, poztasun eta etsipenekin, «unibertsitatearen» bilakaeran eta eraldaketan lagundu duten prozesu eta proiektuen hastapenetan egoteko zortea izan dut: lanean ari nintzen unibertsitatean eta nazioko eta nazioarteko unibertsitate-sisteman. Era berean, pertsona asko ezagutzeko zorte handia izan dut, eta eskertzen diet naizena izaten lagundu izana.
Gertutik bizi izan duzu unibertsitatearen eraldaketa azken hamarkadetan. Hainbat arlotan lan egin duzu, baita Nazioarteko Harremanetan ere. Zer ikaskuntza utzi zizkizun etapa horrek? Zein aldaketa nabarmenduko zenituzke esanguratsuenen artean?
Dena egiteke dagoen arloetan lanean hastea, erronka izateaz gain, benetako abenturak bizitzea izan da. Fonetika Akustikoko taldean eman nituen urteetan, Espainian bi laborategi baino ez zeuden: Antonio Quilis Moralesena, arlo zientifiko horretan aitzindaria, Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Gorenean (CSIC), eta Deustuko Unibertsitatekoa. Plazera izan zen berarekin lan egin ahal izatea eta, gainera, euskararen lehen ikerketa fonetiko-akustiko batzuetan parte hartzea. Alexander Iribar Ibabe doktoreak laborategi horren buru izaten jarraitu du 2024ra arte.
1989an nazioarteko esparruan sartu nintzenean, ERASMUS programak bi urte eskas zituen. Deustuko Unibertsitateko Bilboko campuseko nazioarteko mugikortasunean soziologiako trukeko lau ikaslek parte hartu zuten, seihileko batean Londresko erakunde batera joanda. Laurogeita hamarreko hamarkadan, Deustuko Unibertsitateak nazioartekotzeari bultzada handia ematearen aldeko apustua egin zuen, eta hazkunde ikusgarria gertatu zen, bai titulazio guztietako ikasle eta irakasleen mugikortasunean — Deustotik eta Deustora —, bai nazioarteko unibertsitate eta erakundeekin hitzarmenak sinatzean, bai Europakoekin — Europar Batasunekoak izan edo ez —, bai beste kontinente batzuetakoekin. Latinoamerikarako Giza Baliabideen prestakuntzarako UNESCO Katedra ere sortu zen (2024an 30 urte bete zituen), Iberoamerikako unibertsitateetako irakasleek doktoregoak egiteko.
Era berean, Deustuko Unibertsitatea liderren artean finkatu zen Europan, bai ECTS kredituak onartzeko eta erabiltzeko, bai Bolognako Prozesua garatzeko eta ezartzeko. Bien bitartean, beste erakunde batzuekin batera iritsi ziren programa akademikoak: doktoregoak, masterrak, gaikako sareak, ikerketa-programak eta abar..
Urte zirraragarriak izan ziren eta horietan ikasi ahal izan nuen zeinen garrantzitsua den ahal duzun guztia ematea, bidaiaz gozatzea eta, aldi berean, atzetik datozenei lekua uzten joatea, hasitako prozesuak garatzen, sendotzen eta finkatzen jarrai dezaten eta aukera berrietara ireki daitezen.
Deusto Alumnin 14 urte daramatzazu ikasleei eta tituludunei laguntzen, bereziki Global Training eta antzeko programen bidez. Zer esan nahi du zuretzat bidelaguntza horrek?
Egia esan, bizitzan egin dezakegun gauzarik onenetako bat da gure esperientzia partekatzea eta gure ondoan daudenei laguntzea, hala eskatzen badigute. Bereziki hasten ari direnean. Edo behar gaituztenean.
Laguntzeak ahalegina eskatzen du (behatzea, itxuretatik haratago begiratzea, entzutea, ulertzen saiatzea, ez epaitzea, itxarotea, ez behartzea…). Erantzunik ez baduzu, bilatu edo eman dezakeena bilatu. Iradoki, inoiz ez inposatu… Ingurune eta giro seguruak sortu, konfiantza emango dutenak eta komunikazioa erraztuko dutenak.
Esperientzia handia izan arren, pertsona bakoitza aparteko mundu bat da, eta merezi du den bezala errespetatzea eta tratatzea, bizi izan duenaren eta izan duen moduaren arabera… Bere egoera zehatzaz eta jasotzea espero duenaz partekatzeko prest dagoenaren arabera. Gu geu tratatzea nahi genukeen bezala.
Gogoan dut Pekineko plaza batera joan nahi zuen mutil bati egindako elkarrizketa. Oso urduri zegoen. Oso hautagai ona zen, baina urduritasunak gaina hartzen zion eta elkarrizketa negargarri egiten ari zen. Ezin zuen argi eta garbi hitz egin, totelka hitz egiten zuen. Epaimahaian bost pertsona geunden, beka-programa bere mende zuen Eusko Jaurlaritzako erakundeko ordezkari bat barne. Entzuten ari nintzaiola, bere espedientea aztertzen ari nintzela, ingeleseko C2 bat zuela ikusi nuen. Elkarrizketa egiteko txanda heldu zitzaidanean, hizkuntza horretan galdetzen hasi nintzaion. Bat-batean, galderei hain aise eta erabakitasunez erantzuten hasi zen, ezen aurretik egindako guztiari buelta eman baitzion eta bere hautagaitza bikain defendatu. Gainerako elkarrizketa ingelesez egin zuen. Azkenean, beka lortu zuen.
Denbora honetan zehar, haien bizitzako une garrantzitsuetan ezagutuko zenituen gazteak. Zure ustez, zer behar dute gaur inoiz baino gehiago karrera profesionalari ekiteko?
Sinets diezaietela. Entzun diezaietela. Argi hitz egin diezaietela, baina errespetuz eta adeitasunez.
Etapa hau ixteko, zer mezu partekatu nahiko zenuke Alumni TIMEko komunitatearekin eta urte hauetan Deustuko Unibertsitatean zurekin partekatu dutenekin?
Ahal badute eta nahi badute, unibertsitateko prestakuntza amaitzen duten belaunaldi berriekin lankidetzan eta esperientziak partekatzen jarrai dezatela.
Gertatzen ari den guztiarekin, ekin dezatela eta ez dezatela mundu hau hobea egiteko asmoa bertan behera utzi.
Eta kontuan izan dezatela «mendiak mendia behar ez izan arren, gizakiak gizakia behar izaten duela»
Amaitzeko, eskerrak eman nahi dizkiet Carolina Kutzi — argitalpen honen koordinazioa bere gain hartuko baitu —, Jesús Riañori eta Deusto Alumniko gainerako taldekideei — Ainhoa, Belen, Estela, Idoia, Ines, Itxaso, Javier, Laura, Monica, Olatz, Susana eta Verónica —, elkarrizketa egiten duenaren beste aldean jartzeko aukera emateagatik. Asko gustatu zait hainbeste pertsona pasatu den tokitik pasatzea, gure galdera multzoaren aurrean jarri baitira, nortzuk diren partekatzeko. Eskerrik asko!
Galdera azkarrak
- Inspiratzen zaituen leku bat: Bizkaiko edozein pagadi magiko.
- Gomendatuko zenukeen abeslari bat: Asko eta asko… Bizitzako une honetan: Natalia Lafourcade, Zaz, Jorge Drexler, El Kanka, El Jose (banda), Monday Potions (banda).
- Bilbo gaur definitzeko hitz bat: Bi: tradizioa eta berrikuntza.
- Deustotik eramango duzun oroitzapen bat: Urte hauetan partekatu ahal izan ditudan hainbat pertsonarengandik jaso dudan adeitasunaren esker oneko oroitzapena.
Argazkiak: Andoni Liquete kortesiaz.
